Πολυτεχνείο – Χημείο 1985 (και άλλες μάχες των Εξαρχείων): «Αυτές οι νύχτες είναι του Μιχάλη…»

 

Είναι τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης και τα Εξάρχεια, ήδη από την προηγούμενη δεκαετία, έχουν γίνει γειτονιά της νεολαίας λόγω των πολυάριθμων φοιτητών που σύχναζαν εκεί σπουδάζοντας στη νομική, το πολυτεχνείο, τη φυσικομαθηματική ή την ΑΣΟΕΕ. Μετά την εξέγερση του Νοέμβρη και την πτώση της χούντας, δεκάδες γραφεία οργανώσεων και κομμάτων της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, στέκια  αναρχικών,  βιβλιοπωλεία, εκδόσεις, καλλιτεχνικοί χώροι και εναλλακτικά μπαράκια πλημμυρίζουν την περιοχή γύρω από την ιστορική πλατεία. Με τη ζέση του αντιδικτατορικού αγώνα να διαρκεί, ήταν εποχή έντονης ριζοσπαστικοποίησης και πολλαπλών ιδεολογικών και αγωνιστικών ζυμώσεων, με αναφορές στο γαλλικό Μάη του ’68, το γερμανικό και ιταλικό αντάρτικο πόλεων, τον παλαιστινιακό αγώνα αλλά και το μαχητικό αυτόνομο εργατικό συνδικαλισμό.

Πέρα απ’ αυτά όμως, ήταν χώρος κοινωνικοποίησης και ψυχαγωγίας νέων ανθρώπων που είχαν νιώσει στο πετσί τους το «γύψο» της χούντας, την καταπίεση και τον αυταρχισμό του χωροφύλακα, του γυμνασιάρχη (να μην ξεχνάμε, τότε ακόμα οι μαθητές ελέγχονταν για την «ηθική» της εξωσχολικής τους συμπεριφοράς από κατασκόπους-ρουφιάνους καθηγητές, ειδικά στην επαρχία) ή του συντηρητικού μικροαστού γονέα. Πολλοί βρήκαν εκεί, ως φοιτητές ή μη, στο ελπιδοφόρο και ανέμελο κλίμα και το αντισυμβατικό πνεύμα, μια ανάσα ελευθερίας, έναν τρόπο έκφρασης και μια αίσθηση του ανήκειν σε μια ιδιαίτερη κοινότητα. Παλιοί θαμώνες διηγούνταν ότι εκείνα τα χρόνια, μέσα με τέλη του ’70, η πλατεία τα βράδια καθημερινά γέμιζε παρέες με κιθάρες και τραγούδια, όπου δεκάδες άτομα άκουγαν και τραγουδούσαν παρέα με το Σιδηρόπουλο και το Νικόλα Άσημο.

Είναι η εποχή που υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για τις ιδέες της αριστεράς και κατά κάποιον τρόπο γίνονται «της μόδας» έχοντας διείσδυση σε μεγάλο τμήμα της νεολαίας. Πολλοί είναι όμως και αυτοί που δυσανασχετούν με την αυστηρή ιεραρχική δομή, την κομματική πειθαρχία και καθοδήγηση των τυπικών λενινιστικών/σταλινικών κομμάτων και ειδικά του ΚΚΕ, όπου π.χ.  στην ηθικίστικου τύπου κατήχησή του προς τη νεολαία ο Φαράκος, κατέκρινε τα μακριά μαλλιά στους άντρες και τη ροκ μουσική, ως γνωρίσματα αμερικανόφερτης καπιταλιστικής υποκουλτούρας. Στρέφονται έτσι προς την εξωκοινοβουλευτική αριστερά και τους αναρχικούς. Δεν ήταν σπάνιες οι προστριβές και οι διαμάχες, μέχρι και το ξύλο, μεταξύ όλων αυτών για θέσεις μοιράσματος φυλλαδίων ή αφισοκολλήσεις. Συνήθως όμως, όλοι τα έχουν με την ΚΝΕ και αυτή μαζί τους.

1979-%ce%bd%cf%8c%ce%bc%ce%bf%cf%82-815
Επεισόδια στη Στουρνάρη κατά τις κινητοποιήσεις ενάντια στο νόμο 815

Οι λίγες δεκάδες αρχικά αναρχικοί, αρχίζουν να κάνουν δυναμικά αισθητή την παρουσία τους. Στην επεισοδιακή διαδήλωση για την Πρωτομαγιά το 1977 και τις πολύμηνες φοιτητικές καταλήψεις ενάντια στον νόμο 815 (1979), δίνουν το ταραχώδες στίγμα τους: «Εμείς είμαστε οι ρομαντικοί, οι προκλητικοί και οι οργισμένοι» αναφέρουν σε μπροσούρα του ’77. Η επέτειος του Πολυτεχνείου το 1980 σημαδεύεται από την απαγόρευση της πορείας προς την αμερικάνικη πρεσβεία, την απόπειρα μερίδας ακροαριστερών – αναρχικών διαδηλωτών να διασπάσουν τις γραμμές της αστυνομίας και την άγρια επίθεση της τελευταίας στο σύνολο των συγκεντρωμένων στο Σύνταγμα, με αποτέλεσμα το θάνατο του Ιακ. Κουμή και της Στ. Κανελλοπούλου από τα χτυπήματα.

1980-%ce%bc%ce%b1%cf%84-%ce%bc%cf%80%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%bf-%cf%80%ce%bf%cf%81%ce%b5%ce%af%ce%b1%cf%82
1980: Τα ΜΑΤ χτυπούν τους συγκεντρωμένους στα λουλουδάδικα

Ο ερχομός της «Αλλαγής» εξομαλύνει λίγο την κατάσταση, αλλά τα «φρικιά» των Εξαρχείων, που εντωμεταξύ έχουν πραγματοποιήσει κάποιες απόπειρες καταλήψεων στέγης, εξακολουθούν να βρίσκονται στο στόχαστρο των δυνάμεων καταστολής και των ρεπορτάζ του συντηρητικού τύπου που περιγράφει τα -κυρίως ανυπόστατα- περιστατικά που δείχνουν τον «κατήφορο» που έχει πάρει η νεολαία που συχνάζει στην εν λόγω περιοχή. Με αφορμή κάποια επεισόδια με συμπλοκές πάνκηδων με κνίτες έξω από την ΑΣΟΕΕ, οι εφημερίδες οργιάζουν για τους «πανκς» και τους αλήτες των Εξαρχείων, προετοιμάζοντας την κοινή γνώμη για τις αστυνομικές «σκούπες» που ξεκινούν το Σεπτέμβρη του 1984 γνωστές ως «Επιχείρηση Αρετή». Σε αυτές, προσήγαγαν μαζικά πάνκηδες, φρικιά, μακρυμάλληδες και γενικά οποιονδήποτε νεολαίο βρισκόταν εκεί και δεν πληρούσε τα εμφανισιακά κριτήρια των δυνάμεων καταστολής, όλα αυτά με συνοδεία πολύ ξύλου και βίας.

1984-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%b4%ce%b7%ce%bb%cf%89%cf%83%ce%b7-%ce%b5%ce%bd%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%b9%cf%82-%cf%83%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%80%ce%b5%cf%82
Πορεία ενάντια στις επιχειρήσεις «Αρετή»

Η αντίδραση δεν αργεί να εκδηλωθεί με διαδηλώσεις και απόπειρες δυναμικής αντίστασης στις αστυνομικές επιχειρήσεις. Με αφορμή την επίσκεψη του Ζαν-Μαρί Λεπέν το Δεκέμβρη, γίνονται εκτεταμένα επεισόδια και καταλαμβάνεται η νομική. Οι συγκρούσεις και η ένταση συνεχίζονται σποραδικά όλη τη χρονιά. Το πραγματικό ζητούμενο της πολιτικής ηγεσίας βέβαια δεν ήταν η «τάξις και ηθική», αλλά να καθαρίσουν τα Εξάρχεια από τα φρικιά και τους αναρχικούς, ώστε να εφαρμοστεί απρόσκοπτα το σχέδιο του υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. Κουλουμπή για «ανάπλαση» κατά τα πρότυπα της Πλάκας και του Θησείου και μετατροπή της γειτονιάς σε περιοχή κυρίως εμπορικών και τουριστικών χρήσεων και χώρων ψυχαγωγίας, με άλλα λόγια να γίνει κυριλέ γειτονιά όπως το γειτονικό Κολωνάκι. Η συνέλευση κατοίκων της περιοχής, κυρίως μικρομεσαίων ενοικιαστών διαμερισμάτων, αντιδρά στην προοπτική εξώσεων και ανόδου των τιμών των ενοικίων και μια επιτροπή τους συναντάται με τον υπουργό εκφράζοντας την αντίθεσή τους και παρουσιάζοντας εναλλακτική πρόταση ανάπλασης που θα διατηρεί το χαρακτήρα της γειτονιάς. Λαμβάνουν διαβεβαιώσεις εκ μέρους του ότι η πρότασή τους θα ληφθεί υπόψιν…

Στο μεταξύ, το απόγευμα της 9ης  Μαΐου του 1985, αναρχικές ομάδες καλούν σε συγκέντρωση στην πλατεία και πορεία ενάντια στις συνεχιζόμενες επιχειρήσεις σκούπα της αστυνομίας. Οι συγκεντρωμένοι περικυκλώνονται από ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις παρουσία εισαγγελέα και τους δίνεται 5λεπτη διορία να διαλυθούν εφόσον η συγκέντρωση δεν έχει λάβει άδεια και είναι παράνομη. Το κλίμα είναι τεταμένο και πριν τη λήξη του 5λέπτου η αστυνομία επιτίθεται και διαλύει τη συγκέντρωση με ξύλο και δακρυγόνα. Μερίδα συγκεντρωμένων φεύγουν προς τη Σόλωνος και μπαίνουν στο κτίριο του Χημείου όπου οχυρώνονται στήνοντας οδοφράγματα και αποκρούοντας τις

%cf%87%ce%b7%ce%bc%ce%b5%ce%b9%ce%bf-1985-%ce%b5%ce%ba%cf%81%ce%b7%ce%ba%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ac
Αυτοσχέδια εκρηκτικά στο Χημείο

δυνάμεις καταστολής. Η κατάληψη του Χημείου διαρκεί σχεδόν 5 μέρες, κατά τις οποίες λαμβάνουν χώρα σφοδρές συγκρούσεις. Σε αυτές το «έργο» της αστυνομίας συνεπικουρούν ομάδες φασιστών της ΕΠΕΝ και του ΕΝΕΚ (με το Μ. Βορίδη σε ενεργό «τσεκουράτο» ρόλο). Οι καταληψίες απειλούν να ανατινάξουν το κτίριο, με εκρηκτικά που έφτιαξαν από τα χημικά της σχολής, αν επιχειρηθεί εισβολή των δυνάμεων καταστολής. Με δεδομένη τη φανερή αποφασιστικότητα των καταληψιών και τις επικείμενες ευρωεκλογές, η πολιτική ηγεσία αποφασίζει να διαπραγματευτεί. Επιτροπή της βουλής, με επικεφαλής τον τότε βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Μανώλη Γλέζο, συναντάται με τους έγκλειστους και αυτοί υποβάλλουν τα εξής αιτήματα: α) να απελευθερωθούν οι συλληφθέντες β) να απομακρυνθεί η αστυνομία γ) να έρθει να τους παραλάβει πορεία δ) να υπάρχουν πολιτικά ουδέτεροι παρατηρητές για την διασφάλιση των παραπάνω. Τα αιτήματα γίνονται δεκτά και έτσι στις 13/5, μια μεγάλη πορεία 3.000 – 4.000 ατόμων συνοδεύει την επιτροπή βουλευτών, ακαδημαϊκών και μελών του Ερυθρού Σταυρού προς το κτίριο του Χημείου. Τα μέλη της επιτροπής μένουν άφωνα βλέποντας να εξέρχονται λιγότεροι από 40 καταληψίες, ενώ τους υπολόγιζαν κοντά στους 200. Οι τελευταίοι, εξουθενωμένοι αλλά σε ευφορία, κρατούν πανώ που γράφει «Είμαστε τρελοί κι ευτυχισμένοι», ενώ οι συγκεντρωμένοι τους υποδέχονται με ενθουσιασμό φωνάζοντας: «Μέσα στο Χημείο, μια χούφτα αναρχικοί, ξεφτίλισαν το κράτος και την καταστολή». Τα πανηγύρια όμως δεν έμελλε να διαρκέσουν…

%cf%87%ce%b7%ce%bc%ce%b5%ce%b9%ce%bf-1985
Οδομαχίες στη διάρκεια της κατάληψης του Χημείου

Είναι βράδυ της 17ης Νοέμβρη του 1985 και η πορεία για το πολυτεχνείο έχει λήξει χωρίς πολλές φασαρίες, πέρα από μια σπασμένη βιτρίνα του Χίλτον. Μια κλούβα βρίσκεται στη Στουρνάρα έξω απ’ το πολυτεχνείο.  Κάποιοι από τους αστυνομικούς ανεβαίνουν στην πλατεία για σουβλάκια και εκεί διαπληκτίζονται έντονα λεκτικά με κάποιους θαμώνες. Οι αστυνομικοί επιστρέφουν στην κλούβα και λίγο αργότερα, ομάδα νεαρών επιτίθεται με μολότωφ στην κλούβα. Ο αστυφύλακας Αθανάσιος Μελίστας, που δεν έχει την εμπειρία τέτοιων καταστάσεων πανικοβάλλεται και σαν εκπαιδευμένος άριστος σκοπευτής που είναι, γονατίζει και πυροβολεί προς την ομάδα των νεαρών που απομακρύνονται τρέχοντας προς την πλατεία. Η σφαίρα βρίσκει το 15χρονο Μιχάλη Καλτεζά στο πίσω μέρος του κεφαλιού σκοτώνοντάς τον ακαριαία.

%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%84%ce%b5%ce%b6%ce%b1%cf%82
Ο νεκρός Μιχάλης Καλτεζάς

Το περιστατικό πυροδοτεί σφοδρές συγκρούσεις. Καταλαμβάνεται το πολυτεχνείο από οργανώσεις της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς και το χημείο από αναρχικούς. Αυτή τη φορά η κατάληψη του χημείου θα αντιμετωπιστεί άμεσα, με εισβολή μέσω πυροσβεστικής κλίμακας από την ταράτσα και εκκένωση του χώρου με δακρυγόνα και συλλήψεις. Το πολυτεχνείο παραμένει υπό κατάληψη, οι μαζικές διαδηλώσεις και τα επεισόδια μαίνονται για 3 μέρες ενώ η οργή ξεσπά με το σύνθημα «Αυτές οι νύχτες είναι του Μιχάλη». Λίγες μέρες μετά, 26/11, η 17Ν πραγματοποιεί βομβιστική επίθεση ενάντια διερχόμενης κλούβας των ΜΑΤ κοντά στο Κάραβελ. Ένας αστυνομικός σκοτώνεται και 14 τραυματίζονται.

Τα επόμενα χρόνια η αστυνομία αραιώνει την παρουσία της στα Εξάρχεια, αλλά αυξάνονται οι πρεζέμποροι και τα βαποράκια. Ομάδες αναρχικών επανειλημμένα τους διώχνουν, γνωστοποιούν δημόσια τα στοιχεία τους και η αστυνομία όχι μόνο δεν τους συλλαμβάνει, αλλά σε μια τουλάχιστον περίπτωση τους προστατεύει από τις επιθέσεις. Κυκλοφορεί το σύνθημα «Οι μπάτσοι πουλάνε την ηρωίνη». Ανεπίσημα αστυνομικές πηγές ισχυρίζονται ότι τους χρησιμοποιούν σαν πληροφοριοδότες. Πρακτικά χρησιμοποιούνται για την καταστολή του χώρου με άλλα μέσα.

Ο Μελίστας καταδικάζεται το 1988 πρωτόδικα σε δυόμιση χρόνια  με αναστολή για «ανθρωποκτονία εν βρασμώ ψυχικής ορμής, καθ’ υπέρβασιν των ορίων άμυνας» και αθωώνεται στο εφετείο 2 χρόνια αργότερα. Η αθώωση πυροδοτεί νέο κύμα συγκρουσιακών γεγονότων μεταξύ αναρχικών και ΜΑΤ με τους πρώτους να διακηρύσσουν αυτοσαρκαστικά: «Είμαστε ο ανθός της ελληνικής νεολαίας».

athens-1990-%ce%bf-%ce%b1%ce%bd%ce%b8%cf%8c%cf%82

Οι κινητοποιήσεις, οι απεργίες και οι ταραχές συνεχίστηκαν το επόμενο διάστημα, με χαρακτηριστικές τις μεγάλες μαθητικές/φοιτητικές καταλήψεις του ’90 – ’91 και τη δυναμική απεργία των εργαζομένων της πρώην Ε.Α.Σ.   Το πολυτεχνείο θα καταληφθεί επεισοδιακά αρκετές φορές στην επέτειο της 17/11, μέχρι το 1995. Τότε, πάλι με κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, αίρεται το πανεπιστημιακό άσυλο και για πρώτη φορά μετά το 1973, οι δυνάμεις καταστολής μπαίνουν στο χώρο. Οι 504 καταληψίες συλλαμβάνονται και πολλοί καταδικάζονται σε ποινές φυλάκισης, ενώ δημιουργούν μια δεξαμενή από «συνήθεις υπόπτους» για τις διωκτικές αρχές.

%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%85%cf%84%ce%b5%cf%87%ce%bd%ce%b5%ce%af%ce%bf-1995
1995: Άρση ασύλου και σύλληψη καταληψιών

Τα Εξάρχεια έχουν κατά καιρούς χαρακτηριστεί ποικιλοτρόπως, ως «άβατο», «κράτος των Εξαρχείων», «άντρο ανομίας» κ.α. Φυσικά αποτελούν ένα είδος «εχθρικού εδάφους» για την αστυνομία, όμως σίγουρα δεν είναι άβατο, όπως τραγικά διαπιστώθηκε απ’ όλους στις 6 Δεκέμβρη του 2008 με τη δολοφονία του 15χρονου Αλ. Γρηγορόπουλου από τον Ε. Κορκονέα, να ξεσηκώνει ένα τεράστιο πανελλαδικό κύμα συγκρούσεων και κινητοποιήσεων για σχεδόν ένα μήνα.

Με όλα αυτά, παραμένουν μια ιδιαίτερη γειτονιά με νεανικό πνεύμα και έντονο ριζοσπαστικό χαρακτήρα, με αντεξουσιαστικά στέκια,  κοινωνικούς και πολιτιστικούς χώρους, καλλιτεχνικές ομάδες, βιβλιοπωλεία και κάθε λογής μέρη και δράσεις, που άλλοτε περιορίζονται σε μια ανούσια καταστροφική «επαναστατική» αυτοϊκανοποίηση και άλλοτε, αποτελούν στιγμές του, όπως έλεγαν παλιά κι οι Ισπανοί αναρχικοί, «αγώνα για τη γη και την ελευθερία».

%ce%bc%ce%bd%ce%b7%ce%bc%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%84%ce%b5%ce%b6%ce%ac

http://eagainst.com/articles/eksarxeia/

https://xyzcontagion.wordpress.com/2016/02/01/bahala-25-xronia-1976-2000-all/

http://freedomgreece.blogspot.gr/2013/03/blog-post_10.html

http://www.nostimonimar.gr/michalis-kaltezas-eton-15/

https://athens.indymedia.org/post/1542004/

http://www.lifo.gr/mag/features/3714

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s