The times they are a-changing: Τα ’60s στις Η.Π.Α. (μέρος ‘Α)

Μετά το τέλος του 2ου παγκοσμίου πολέμου, η αμερικάνικη στρατιωτική εμπλοκή και η συμβολή στην ήττα των Ναζί, σε συνδυασμό με τις μηδαμινές υλικές απώλειες στη διάρκεια του πολέμου και τη χρηματοδότηση της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, οδήγησαν στην κατοχύρωση των Η.Π.Α. σαν την υπερδύναμη του δυτικού καπιταλιστικού μπλοκ και στην αναμφισβήτητη κυριαρχία τους, οικονομικά, πολιτικά και πολιτισμικά στη συμμαχική Ευρώπη, εκτοξεύοντας την ανάπτυξή τους σε πρωτοφανή επίπεδα. Ο κίνδυνος της «κομμουνιστικής απειλής»(ειδικά μετά την ανακοίνωση της ανακάλυψης της ατομικής βόμβας από την Ε.Σ.Σ.Δ., την εκτόξευση του δορυφόρου Sputnik, αλλά και την επανάσταση στην Κούβα), παρείχε στο καθεστώς τη δικαιολογία για το απαραίτητο «μαστίγιο» (δηλαδή τις ανηλεείς διώξεις αντιφρονούντων) που θα εξασφάλιζε τη συμμόρφωση όσων δεν αρκούνταν στο «καρότο» της επιδίωξης του «αμερικάνικου ονείρου». Στο ξεκίνημα της δεκαετίας του ’60 στις Η.Π.Α., τίποτα δεν προμήνυε την κοινωνικοπολιτική κοσμογονία που θα επακολουθούσε. Η οικονομία βρισκόταν σε άνθιση και η λευκή μεσοαστική τάξη που είχε πληθύνει, απολάμβανε το αυτοκίνητο, το σπίτι με κήπο στα προάστια και το οικογενειακό δείπνο μπροστά από την τηλεόραση, εφησυχασμένη στην θαλπωρή της καταναλωτικής κουλτούρας που το νέο μέσο προέβαλε και τα οικονομικά δεδομένα επέτρεπαν.

jfk
John F. Kennedy

O νέος γερουσιαστής Κέννεντυ, με το αισιόδοξο μήνυμά του, την ευφράδεια και τη γοητευτική τηλεοπτική του εικόνα σε αντιδιαστολή με το «γκρίζο», ψυχροπολεμικό Νίξον, κέρδισε τις καρδιές και τις ψήφους  του «δυναμικού κοινού» της εποχής, με ένα σημαντικό ποσοστό λευκών προοδευτικών και έγχρωμων ψηφοφόρων. Η πολιτική των δημοκρατικών ήταν ίδια με των ρεπουμπλικάνων σε ότι αφορούσε την «κόκκινη απειλή» και την οικονομία της ελεύθερης αγοράς, η διαφορά βρισκόταν στις γενικόλογες υποσχέσεις των πρώτων περί δικαιότερης κοινωνίας και ενίσχυσης των πολιτικών δικαιωμάτων.

Το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων αμερικανών αρχίζει να οργανώνεται προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Η απελευθέρωση των σκλάβων  μετά τον εμφύλιο (1865) και η πρώτη δεκαετία ευνοϊκών συνταγματικών αναθεωρήσεων και εξισωτικών πολιτικών, ανασχέθηκε μετά την πολιτική συνδιαλλαγή στις εκλογές του 1876 που έδωσε μεν στους  Ρεπουμπλικάνους την προεδρία, με αντίτιμο όμως την κυριαρχία του Νότου από τους οπαδούς της λευκής ανωτερότητας και τον τότε εκφραστή τους, το Δημοκρατικό κόμμα. Τα ομοσπονδιακά στρατεύματα που προστάτευαν τις μαύρες κοινότητες του Νότου αποσύρθηκαν, αφήνοντας το περιθώριο σε παρακρατικές ομάδες να τρομοκρατούν με μεθόδους ωμής βίας και στις πολιτείες να νομοθετούν υπέρ των φυλετικών διακρίσεων και του αποκλεισμού με τεχνάσματα από τις κάλπες των μαύρων ψηφοφόρων. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η προεδρεία του Θήοντορ Ρούζβελτ έφερε ομοσπονδιακά κάποια βελτίωση, αλλά ο Νότος εξακολουθούσε να παραμένει ρατσιστικός.

Rosaparks
Rosa Parks & Martin Luther King Jr

Το 1909 ιδρύεται ο Εθνικός Σύνδεσμος για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων (NAACP), που με ακούραστη επιμονή, αναρίθμητες πολιτικές οχλήσεις και κυρίως ένδικα μέσα, καταφέρνει να κερδίσει νομικά την κατάργηση των διακρίσεων αρχικά σε δημόσια σχολεία και βιβλιοθήκες. Ο αγώνας αρχίζει να αλλάζει χαρακτηριστικά τη δεκαετία του ’50. Οι περιπτώσεις της Claudette Colvin και κυρίως της Rosa Parks το 1955, που συνελήφθησαν σε λεωφορεία αρνούμενες να παραχωρήσουν τη θέση τους σε λευκούς, οδήγησαν στο επιτυχημένο μποϋκοτάζ εταιρίας μεταφορών στο Μοντγκόμερυ της Αλαμπάμα. Η μεγάλη συμμετοχή στο μποϋκοτάζ και η νομική δικαίωση από ομοσπονδιακό δικαστήριο που διέταξε την άρση του διαχωρισμού στα μέσα μαζικής μεταφοράς, οδήγησε στην υιοθέτηση πιο μαζικών και άμεσων μορφών κινητοποίησης από το αναδυόμενο κίνημα. Παράλληλα έκανε γνωστό τον πάστορα από το Μοντγκόμερυ, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζ.

Τα συστατικά του πολύχρωμου και εκρηκτικού μίγματος των ‘60s, πολλά και συνδυαζόμενα με μοναδικό τρόπο. Στο περιθώριο της διαμορφωμένης συναίνεσης και της καταναλωτικής κουλτούρας που περνούσε μέσω της, ευρύτατα διαδεδομένης πια τηλεόρασης, μια μερίδα διανοούμενων εφάρμοζε και προφήτευε το αντισυμβατικό πνεύμα από νωρίς. Οι “Beats”(βλ. Beat Generation), στην ανατολική ακτή με έδρα τη Νέα Υόρκη, κατέκριναν τόσο με τα γραπτά όσο και με τον τρόπο ζωής τους, την πολιτιστική ένδεια, την αντικατάσταση των ανθρώπινων απολαύσεων με υλικά υποκατάστατα και γενικά απέρριπταν την καταναλωτική αλλοτρίωση και τη μεσοαστική συμβατικότητα, την εποχή δημιουργίας του νέου μαζανθρώπου. Παράλληλα με αυτούς, στο Σαν Φρανσίσκο στα τέλη της δεκαετίας του ’40, ένας άλλος πυρήνας ποιητών του μοντερνισμού και διανοούμενων σχηματιζόταν γύρω από τον ριζοσπάστη, ποιητή και διανοούμενο Kenneth Rexroth. Ο Rexroth, με την εντυπωσιακά πληθωρική του μόρφωση, ήταν ουσιαστικά αυτοδίδακτος πέρα από ένα κολέγιο τέχνης που είχε παρακολουθήσει ως έφηβος. Πολυταξιδεμένος σε Η.Π.Α., νότια Αμερική και Ευρώπη (κυρίως στο Παρίσι), έκανε ένα σωρό δουλειές, έζησε ως άστεγος μποέμ, έκανε λίγο φυλακή και πέρασε κι ένα διάστημα σε μοναστήρι, όλα αυτά μέχρι τα 22 του. Από το 1927 είχε ως βάση το Σαν Φρανσίσκο. Εκτός από το Rexroth, καταλυτική ήταν η συνεισφορά της ποιήτριας Madeline Gleason. Το 1947 με τη συμμετοχή του Rexroth και άλλων, κυρίως φοιτητών του Berkeley, διοργάνωσε το πρώτο φεστιβάλ μοντέρνας ποίησης όπου έφερε σε επαφή όλους τους διανοούμενους της πόλης. Από αυτό το γεγονός και μετά, ουσιαστικά αρχίζει να διαμορφώνεται ο κύκλος των μοντερνιστών των οποίων η δημιουργική περίοδος έμεινε στην ιστορία σαν Αναγέννηση του Σαν Φρανσίσκο.

Rexroth
Ο Kenneth Rexroth απαγγέλει ποίηση συνοδεία τζαζ μουσικής υπόκρουσης

Άλλα μέλη, οι Robert Duncan, Jack Spicer, Robin Blaser, Gary Snyder, Michael McClure και Lawrence Ferlinghetti. Ο κύκλος του Σαν Φρανσίσκο είχε συνδέσμους με άτομα του φιλελεύθερου κολεγίου γραμμάτων και τεχνών Black Mountain στη Βόρεια Καρολίνα και του κολεγίου Reed στο Πόρτλαντ. Ενώ οι βραδιές ποίησης, με πρωτοβουλίες των Gleason και Rexroth, είχαν καθιερωθεί στην πόλη, γεγονός-σταθμό αποτέλεσε μια δημόσια ανάγνωση τον Οκτώβρη του 1955 στη Six Gallery, του ποιήματος «Ουρλιαχτό» (Howl) του Allen Ginsberg, που προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση και έφερε στην επιφάνεια την έως τότε άγνωστη δραστηριότητα της “Beat Generation”. Μάλιστα ο Lawrence Ferlinghetti, που είχε ήδη ένα βιβλιοπωλείο το City Lights και μια πρόσφατη εκδοτική δραστηριότητα, προσφέρθηκε να εκδώσει το ποίημα του Ginsberg, όπως και 2 χρόνια αργότερα το “On the Road”, του Jack Kerouac. Από εκείνη τη στιγμή, το Σαν Φρανσίσκο καθιερώνεται ως κέντρο της εναλλακτικής κουλτούρας, με μια ακμάζουσα πνευματική και καλλιτεχνική δραστηριότητα αλλά και με αντικαπιταλιστικού προσανατολισμού πολιτικές ζυμώσεις.6 Poets at 6 Gallery

Μετά το Μοντγκόμερυ, όλο και περισσότεροι συμμετείχαν στα πρώτα βήματα των μαζικών δημόσιων παρεμβάσεων του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων, στα τέλη του ’50 και αρχές του ’60. Ήταν κυρίως κινήσεις έμπρακτης αμφισβήτησης των διακρίσεων σε δημόσιους χώρους με τη μαζική, ειρηνική παρουσία πλήθους μαύρων σε «Whites Only» μέρη. Αρχικά λεωφορεία και μαγαζιά (Freedom Rides), μετά πανεπιστήμια. Το 1962 ο James Meredith έγινε ο πρώτος μαύρος που κέρδισε νομικά το δικαίωμα να φοιτήσει στο έως τότε αμιγώς λευκό πανεπιστήμιο της πολιτείας του Μισσισιπή. Με τον τοπικό κυβερνήτη αντίθετο και πλήθος οπλισμένων μελών ρατσιστικών οργανώσεων με άγριες διαθέσεις, χρειάστηκε συνοδεία αρχικά ντόπιων σερίφηδων και στη συνέχεια του στρατού για να το καταφέρει. Οι οργανώσεις των μαύρων, πολλές απ’αυτές παραρτήματα του NAACP με έδρα τις τοπικές εκκλησίες του Νότου, βρήκαν συμπαράσταση στις δράσεις τους από μαύρους φοιτητές πανεπιστημίων των μεγαλουπόλεων, που έκαναν γνωστές τις ρατσιστικές πρακτικές και τη βία που υφίσταντο οι μαύροι του Νότου. Το Νοέμβρη του ’63 ο Κέννεντυ δολοφονείται αφήνοντας  μια σοκαρισμένη κοινή γνώμη και ένα ισχνό έργο στον τομέα της καταπολέμισης των διακρίσεων. Το κίνημα αποφασίζει να εντείνει τη μαζική ακτιβιστική δράση και το 1964 η οργάνωση Student Non -Violent Coordinating Committee (SNCC) διοργανώνει το «Freedom Summer» καλώντας αλληλέγγυους λευκούς φοιτητές σε δράσεις υπέρ της εγγραφής μαύρων ψηφοφόρων στους «λευκασμένους» εκλογικούς καταλόγους των νότιων πολιτειών. Οι τρείς νεκροί (2 λευκοί) ως αποτέλεσμα της ρατσιστικής βίας, έφεραν στο προσκήνιο τη βαθιά σκοταδιστική Αμερική και προκάλεσαν πολλές καμπάνιες υπέρ του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων μεταξύ των μεσοαστών λευκών φοιτητών σε  πλήθος πανεπιστημίων. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες από το Berkeley στο Freedom Summer, οι Mario Savio και Jack Weinberg. Η προσπάθεια σύλληψης του δεύτερου από την ασφάλεια του πανεπιστημίου για άρνηση επίδειξης ταυτότητας οδήγησε στην πρώτη μαζική παράσταση διαμαρτυρίας στο πανεπιστήμιο όταν, μερικές δεκάδες αρχικά και 2.000-3.000 εντέλει, περικύκλωσαν το περιπολικό για 32 ώρες, μέχρι να αφεθεί ελεύθερος και η διοίκηση του πανεπιστημίου να εγγυηθεί πως δεν θα του απαγγελθούν κατηγορίες.

Mario savio
Ο Mario Savio μιλάει στους φοιτητές από την οροφή του περιπολικού που θα μετέφερε το Jack Weinberg

Το γεγονός αυτό, σαν απόπειρα εφαρμογής αυστηρού εσωτερικού κανονισμού από τη διοίκηση του πανεπιστημίου για τον περιορισμό της δράσης του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων στις σχολές, οδήγησε στη δημιουργία του Free Speech Movement (FSM), με πρωτεργάτες μεταξύ άλλων τους Savio και Weinberg, το οποίο θα άνοιγε το δρόμο για την δραστηριοποίηση πολλών φοιτητών στο κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων και το αντιπολεμικό κίνημα.

Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’60 είναι η  εποχή που το κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων αποκτά μεγαλύτερη δυναμική και έχει αυξημένη συμμετοχή λευκών, κυρίως φοιτητών, καλλιτεχνών και διανοουμένων. Η «μουσική υπόκρουση» του κινήματος είναι αρχικά η νέα εκδοχή της παραδοσιακής αμερικάνικης folk, που έχει αποκτήσει κύρος και αυξανόμενη προτίμηση στους κύκλους των διανοουμένων και μποέμ καλλιτεχνών λόγω της αυθεντικής, αντιεμπορικής φύσης της και της σύνδεσής της με το εργατικό κίνημα και την αριστερά, ιδίως εξαιτίας των θρυλικών Woody Guthrie και Pete Seeger.

woody guthrie
Woody Guthrie

Ξεκινώντας από μικρά καφέ στη Νέα Υόρκη και πανεπιστημιακά φεστιβάλ, η folk αποκτά ένα αφοσιωμένο κοινό και γίνεται ευρύτερα γνωστή και στενά συνδεδεμένη με το κίνημα όταν οι Seeger, Joan Baez, Bob Dylan, Peter, Paul & Mary και η Odetta τραγουδούν στις εκδηλώσεις της διάσημης «Πορείας προς την Ουάσινγκτον» το 1963, απ’ όπου και η γνωστή ομιλία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζ., «I have a dream…» σε ένα πλήθος 200.000. Η πολιτική χειραφέτηση των μαύρων περνάει στους στίχους κυρίως της soul και ανατέλει η εποχή της «μαύρης υπερηφάνειας», ένος ρεύματος που αμφισβητούσε και σε πολιτισμικό επίπεδο τα λευκά πρότυπα και προέτρεπε τους αφροαμερικανούς να είναι περήφανοι για την καταγωγή και την κουλτούρα τους.

Στα μέσα της δεκαετίας, το έδαφος είχε λιπανθεί κατάλληλα για την άνθιση πολλών ειδών «λουλουδιών» και τότε, ήρθαν κι έδεσαν το ροκ, το LSD κι ένας πόλεμος. Αυτά όμως θα τα πούμε στο ‘Β μέρος…

Joan Baez in Berkeley
Η Joan Baez σε συγκέντρωση του FSM στο Berkeley

https://explore.lib.virginia.edu/exhibits/show/sixties/walkthrough/beatssanfran1

http://www.beatdom.com/the-beats-sixties-counterculture/

http://www.history.com/topics/1960s

http://americasbesthistory.com/abhtimeline1960.html

https://rccs.revues.org/646#tocto1n6

https://books.google.gr/books?id=oH7YzF-4sF8C&pg=PT337&lpg=PT337&dq=Dinkytown+folk+music+circuit&source=bl&ots=74KK1KzvER&sig=5Y3rWlImsWAKMLZIixj4GSEqt-4&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjYqInclbLOAhUGnRQKHY2DDw4Q6AEIPzAJ#v=onepage&q=Dinkytown%20folk%20music%20circuit&f=false

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “The times they are a-changing: Τα ’60s στις Η.Π.Α. (μέρος ‘Α)

  1. Ενδιαφέρον το θέμα σου για μια δεκαετία που σημάδεψε πολιτικά,κοινωνικά,οικονομικά και φυσικά μουσικά, τόσο τις Η.Π.Α.,όσο και τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο.
    Ευχομαι σύντομα και το δευτερο μέρος.
    Μάριος

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s