Skankin’ rude boys & rastafaris – Σκηνή της Τζαμάικα (Μέρος Α’)

map-of-jamaica-circled-2a

Για τους αμύητους, μουσική της Τζαμάικα σημαίνει αποκλειστικά ρέγγε και ρέγγε ίσον Μπομπ Μάρλεϋ. Αυτό που αγνοείται από πολλούς είναι ότι για μια 20ετία περίπου, η μουσική παραγωγή του νησιού ήταν, τηρουμένων των αναλογιών, αντίστοιχη της Μ. Βρετανίας και των Η.Π.Α., τόσο σε αριθμό, όσο και σε ποικιλία. Το γεγονός αυτό είναι ακόμα πιο εκπληκτικό αν σκεφτεί κανείς τα λιγοστά μέσα που υπήρχαν στη διάθεση των δημιουργών και πραγματικά αξιοθαύμαστος ο τρόπος που αξιοποιήθηκαν ανοίγοντας νέους δρόμους σε πολλούς τομείς.

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το νησί της Τζαμάικα κατοικούνταν από Ινδιάνικες φυλές νοτιοαμερικάνικης καταγωγής όταν έφτασε ο Κολόμβος το 1494, κατά το δεύτερο ταξίδι του στην Αμερική. Οι Ισπανοί άποικοι που ήρθαν τα επόμενα χρόνια πολέμησαν, υποδούλωσαν και εντέλει εξολόθρευσαν τους ντόπιους από την απάνθρωπη μεταχείριση και τις αρρώστιες. Έτσι μετέφεραν αφρικάνους σκλάβους για τις δουλειές τους. To ότι το νησί δεν είχε κοιτάσματα πολύτιμων μετάλλων, απογοήτευσε τους Ισπανούς κατακτητές, που το χρησιμοποιούσαν κυρίως σαν ενδιάμεση στάση ανεφοδιασμού. Jamaica_1676_(John_Speed)Το 1655 καταλαμβάνεται από τους Βρετανούς και ανακηρύσσεται επίσημα Βρετανική αποικία το 1670. Πάνω στην αναστάτωση, μεγάλος αριθμός σκλάβων αποδρά και κατευθύνεται προς το ορεινό εσωτερικό του νησιού, όπου με την κάλυψη και της πυκνής βλάστησης, οργανώνει αυτόνομες κοινότητες. Είναι οι λεγόμενοι “Maroons”. Κάποιες ομάδες “Maroons” καθοδηγούνταν από πρώην Ισπανούς αξιωματικούς που τους έπεισαν ότι οι Άγγλοι ήταν χειρότεροι κατακτητές. Έτσι κι αλλιώς, οι Άγγλοι ενδιαφέρονταν πρωτίστως για τον έλεγχο ακτών και λιμανιών, όπως το Port Royal, το οποίο με την ενθάρρυνση του τοπικού κυβερνήτη έγινε στέκι πειρατών που εξαπέλυαν συχνές επιθέσεις σε ισπανικά εμπορικά πλοία. Η ανακωχή με τους Ισπανούς το 1670 οδήγησε στη μεταστροφή του ενδιαφέροντος προς την καλλιέργεια και το εμπόριο ζάχαρης, γεγονός που οδήγησε στην σημαντική αύξηση του αριθμού των εισαγόμενων αφρικανών σκλάβων. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν οι συχνές εξεγέρσεις των σκλάβων, αλλά και οι διαμάχες της Βρετανικής διοίκησης με τους “Maroons”, οδήγησαν στην τυπική κατάργηση της δουλείας το 1834 και την εκχώρηση ορισμένων πολιτικών δικαιωμάτων σε μαύρους και μιγάδες το 1840. Παρόλα αυτά οι τσιφλικάδες εξακολουθούσαν να εκμεταλλεύονται τους μαύρους εργάτες που ζούσαν σε απόλυτη φτώχεια και ήταν πολίτες 2ης κατηγορίας.

Σ’αυτές τις συνθήκες ιδιαίτερη απήχηση τις δεκαετίες του ’20 και του ’30, είχαν οι ιδέες του δημοσιογράφου, ακτιβιστή και πολιτικού Marcus Garvey.

Marcus Garvey
Marcus Garvey

Ο Garvey ήταν υποστηρικτής του «παναφρικανισμού», δηλαδή της ιδέας ότι όλοι οι αφρικανικής καταγωγής μαύροι σε όλη τη γη που καταπιέζονταν υπό την κυριαρχία των λευκών έπρεπε να ενωθούν σε μια αδελφότητα, να χειραφετηθούν και να αγωνιστούν για μια ενιαία ελεύθερη Αφρική, που θα είχε αποτινάξει το ζυγό της λευκής αποικιοκρατίας, η οποία θα ήταν η «γη της επαγγελίας» τους. (Οι ιδέες του βρήκαν πολλούς υποστηρικτές και στη μαύρη κοινότητα των Η.Π.Α. που είχε περιοδεύσει και πολλές από αυτές χρησιμοποίησε αργότερα το «Έθνος του Ισλάμ» του Ελάιτζα Μωχάμεντ, μέλος του οποίου ήταν αρχικά και ο Μάλκολμ Χ.) «Όταν ένας μαύρος στεφθεί βασιλιάς στην Αφρική, τότε η ώρα της απελευθέρωσης θα πλησιάζει», έλεγε.

Haile Selassie I
Haile Selassie I

Η στέψη του Χαϊλέ Σελασιέ (Ρας Ταφάρι) το 1930 στην Αιθιοπία, θεωρήθηκε ως εκπλήρωση της «προφητείας» του. Πάντα οι μεσσιανικές φιλοσοφίες έβρισκαν πρόσφορο έδαφος στους λαούς που είχαν υποφέρει δεινά και, λόγω έλλειψης ευκαιριών για μόρφωση, διακατέχονταν από θρησκοληψία και δεισιδαιμονίες.

Άρχισε να διαδίδεται η πίστη ότι ο Σελασιέ, ήταν ο εκλεκτός του Θεού και ο Garvey ο προφήτης του, κάτι σαν μετενσάρκωση του Ιωάννη του βαπτιστή (ο ίδιος ο Garvey δεν υιοθετούσε αυτές τις ιδέες). Κάποιοι Τζαμαϊκανοί, δήλωναν δημόσια ότι αναγνωρίζουν το Χαϊλέ Σελασιέ, και όχι τον Άγγλο Γεώργιο IV, ως βασιλιά τους. Αυτό οδήγησε σε διώξεις και φυλακίσεις ορισμένους όπως τον Leonard Percival Howell, που στα τέλη του ’30, υπήρξε κάτι σαν μάρτυρας και πρώτος γκουρού «Ράστα». Η μεγάλη εξάπλωση όμως του «Ρασταφάρι» πραγματοποιήθηκε αργότερα…

ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Μετά το τέλος του’Β παγκοσμίου πολέμου, οι Τζαμαϊκανοί άρχισαν να αγοράζουν σε μεγάλους αριθμούς τα πρωτοεμφανιζόμενα ραδιοφωνάκια και μ’αυτά έπιαναν κυρίως αμερικάνικους σταθμούς από την περιοχή της Ν.Ορλεάνης, καθώς και το σταθμό της τοπικής στρατιωτικής βάσης. Λάτρεψαν τα ρυδμ εν μπλουζ και τη τζαζ και οργάνωναν μεγάλα, υπαίθρια και μη, χορευτικά πάρτι με κινητές ηχητικές εγκαταστάσεις τα περίφημα “sound systems”. Φορτηγά ή ρυμούλκες φορτωμένες με πικ-απ, ενισχυτές και (αργότερα) βουνά από ηχεία, με djs που έπαιζαν αμερικάνικους δίσκους rhythm & blues και jazz. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των sound systems ήταν μεγάλος και οι Prince Buster, ClementCoxsoneDodd, και Duke Reid ήταν οι διασκεδαστές που ξεχώρισαν.

Duke Reid
Duke Reid

Εκτός από τα δυνατά μηχανήματα, σημαντικό στοιχείο για την επιτυχία του sound system ήταν να παίζει καινούρια, πρωτότυπη μουσική. Οι εισαγωγές από Η.Π.Α. γίνονταν με ρυθμό τέτοιο, ώστε σε 4-5 χρόνια οι επιλογές είχαν εξαντληθεί και εμφανίστηκε η ανάγκη για ντόπιες ηχογραφήσεις. Τοπικοί μουσικοί πληρώνονταν για να ηχογραφήσουν πιστές (και κλεψίτυπες) διασκευές δημοφιλών αμερικάνικων τραγουδιών, οι οποίες τυπώνονταν πολλές φορές σε μια μόνο κόπια για τον dj του sound system που εν τω μεταξύ είχε αρχίσει να είναι και παραγωγός. Τα περίφημα “Studio One” του Coxsone Dodd και “Treasure Isle” του Duke Reid, εξελίχθηκαν σε φυτώρια που διαμορφώθηκε η, τόσο ιδιαίτερη και χαρακτηριστική, τζαμαϊκάνικη μουσική ταυτότητα. Σημαντική συμβολή είχε και η ορχήστρα του σχολείου καθολικών καλογραιών “Alpha BoysSchool” στο οποίο έμαθαν μουσική, μεταξύ άλλων, τέσσερεις από τους θρυλικούς Skatalites (Tommy McCook, Johnny Moore, Lester Sterling, Don Drummond), καθώς και οι Cedric Brooks, Rico Rodriguez και Vin Gordon.

O
O «Coxsone» Dodd στο Studio One μαζί με τον Don Drummond, το Roland Alphonso και άλλους

Μαζί με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του νησιού από τη Βρετανική κυριαρχία το 1962 και στο πνεύμα της ευφορίας των κατοίκων, έκανε την πανηγυρική εμφάνισή του το “Ska” ένα μίγμα γρήγορου ρυδμ εν μπλουζ και τζαζ με τα ιδιώματα της Καραϊβικής “mento” και “calypso”. To Ska είναι σε γρήγορο ρυθμό 4/4, με κύριο χαρακτηριστικό το “κοφτό” παίξιμο της κιθάρας/του πιάνου ή και των πνευστών στις “άρσεις” (1-ska, 2-ska, 3-ska, 4-ska…) του μέτρου, το λεγόμενο “skanking”. Οι Prince Buster, Skatalites (μαζί και καθένας ατομικά), Derrick Morgan και Desmond Dekker είναι οι σημαντικότεροι πρωτοπόροι.

Ορισμένοι από τους Skatalites
Ορισμένοι από τους Skatalites

Μετά την ανεξαρτησία και τη μαζική εισροή νέων αγροτικής καταγωγής στα γκέτο κυρίως του Κingston, η τάση άλλαξε προς τα μέσα της δεκαετίας. Οι περισσότεροι απ’αυτούς επιβίωναν με δουλειές του ποδαριού, ή σε κατάσταση ημιπαρανομίας και οι μαζικές συναθροίσεις τους σε δισκάδικα και sound system parties έδιναν τον τόνο στα γεγονότα. Οι “βαρύμαγκες” αυτοί, γνωστοί ως “rude boys”, αρνούνταν να χορέψουν εύθυμα χοροπηδηχτά ska και έδειχναν προτίμηση σε πιο αργά κομμάτια. Στα μέσα της δεκαετίας, μουσικοί όπως οι Hopeton Lewis , Alton Ellis, Derrick Morgan, Toots & The Maytals σε σόουλ φωνητικά γκρουπ και οι Jackie Mitoo, Roland Alphonso, Tommy McCook, Don Drummond σε ορχηστρικά, πιο τζαζ μοτίβα, κατέβασαν την ταχύτητα, έδωσαν έμφαση στο μπάσο και μείωσαν το “skanking” στα πνευστά, διατηρώντας το στην κιθάρα. Το νέο στυλ ονομάστηκε “Rocksteady” (το ska δεν εγκαταλείφθηκε αλλά περιορίστηκε) από το ομώνυμο τραγούδι του Alton Ellis και ήταν αυτό που έκαναν και οι Wailers (Bob Marley, Peter Tosh & Bunny Wailer) σαν φωνητικό γκρουπ πριν εξελιχθούν, ο καθένας ξεχωριστά, στη reggae.

rude boys

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s